XÂY DỰNG KHÔNG GIAN MẠNG BẰNG THÔNG TIN TÍCH CỰC TỪ NHÀ TRƯỜNG - TRÁCH NHIỆM CỦA GIÁO VIÊN ĐỐI VỚI VIỆC BẢO VỆ NỀN TẢNG TƯ TƯỞNG CỦA ĐẢNG TRONG KỶ NGUYÊN SỐ

Tóm tắt: Bài viết phân tích vai trò của nhà trường và giáo viên trong việc xây dựng môi trường thông tin tích cực trên không gian mạng nhằm góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số. Từ thực trạng tiếp cận thông tin của học sinh, phụ huynh và giáo viên, bài viết đề xuất một số giải pháp từ thực tiễn nhà trường như nâng cao năng lực số, giáo dục kỹ năng nhận diện thông tin, tăng cường truyền thông giáo dục và phối hợp gia đình - nhà trường nhằm xây dựng môi trường số lành mạnh, góp phần bồi dưỡng bản lĩnh và trách nhiệm công dân cho thế hệ trẻ.

Từ khóa: không gian mạng; truyền thông giáo dục; giáo viên; nền tảng tư tưởng của Đảng; chuyển đổi số.

1. MỞ ĐẦU

Chưa bao giờ đời sống con người gắn chặt với thông tin như hôm nay. Chỉ bằng một chiếc điện thoại thông minh, mỗi người có thể tiếp cận hàng nghìn nguồn tin mỗi ngày, từ những thành tựu khoa học, câu chuyện nhân văn cho tới các luồng thông tin chưa được kiểm chứng, thậm chí xuyên tạc, kích động và gây nhiễu nhận thức. Không gian mạng vì thế không còn đơn thuần là môi trường giao tiếp hay giải trí mà đã trở thành một không gian tác động mạnh tới nhận thức xã hội, nơi diễn ra sự cạnh tranh gay gắt giữa thông tin chính thống và thông tin sai lệch, giữa thông tin có giá trị và những nội dung lệch lạc, sai trái.

 

Ảnh chụp giáo viên và học sinh sử dụng Internet khai thác thông tin trong giờ học

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, giáo dục không đứng ngoài dòng chảy ấy. Học sinh ngày nay lớn lên cùng internet, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo; nhiều em tiếp cận thế giới số trước khi được trang bị đầy đủ năng lực nhận diện, phân tích và phản biện thông tin.

Không ít phụ huynh cũng chịu tác động bởi những luồng dư luận đa chiều trên mạng xã hội, nơi thông tin lan truyền với tốc độ rất nhanh nhưng không phải lúc nào cũng đi cùng với sự thật và trách nhiệm. Thực tế đó đặt ra một yêu cầu ngày càng rõ nét: nhà trường không chỉ dạy học mà còn phải góp phần xây dựng khả năng nhận diện và chọn lọc thông tin, bồi dưỡng bản lĩnh, niềm tin và giá trị đúng đắn cho thế hệ trẻ.

Từ thực tiễn giáo dục hiện nay, bài viết tập trung làm rõ vai trò của nhà trường và người giáo viên trong việc xây dựng không gian mạng bằng thông tin tích cực; đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy hiệu quả truyền thông giáo dục trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, góp phần xây dựng môi trường số lành mạnh, nhân văn và giàu tính định hướng trong kỷ nguyên phát triển mới.

2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG KHÔNG GIAN MẠNG TRONG BẢO VỆ NỀN TẢNG TƯ TƯỞNG CỦA ĐẢNG

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm giữ vững định hướng chính trị, tăng cường niềm tin của nhân dân và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của đất nước. Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn khẳng định chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho mọi chủ trương và hành động; đồng thời đặc biệt coi trọng công tác tư tưởng như một động lực quan trọng góp phần củng cố khối đoàn kết, thống nhất ý chí và hành động trong toàn Đảng, toàn xã hội.

Quan điểm bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới đã được khẳng định rõ trong Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị¹ về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới. Nghị quyết xác định đây là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu, mang tính thường xuyên của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân và của cả hệ thống chính trị; trong đó nhấn mạnh yêu cầu chủ động đấu tranh trên không gian mạng, kịp thời định hướng dư luận xã hội, xây dựng môi trường thông tin lành mạnh và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước.

Bước vào giai đoạn phát triển mới của đất nước, nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng càng được đặt ra trong những điều kiện mới với yêu cầu cao hơn và phạm vi tác động sâu rộng hơn. Văn kiện Đại hội XIV² của Đảng tiếp tục khẳng định yêu cầu kiên định nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa, đồng thời nhấn mạnh tinh thần đổi mới sáng tạo, phát triển nhanh và bền vững trên cơ sở khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và phát huy sức mạnh con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

          Kỷ nguyên phát triển mới không chỉ là sự chuyển dịch về mô hình kinh tế hay trình độ công nghệ mà còn là sự chuyển động mạnh mẽ của đời sống tư tưởng, văn hóa và xã hội trên môi trường số. Chuyển đổi số quốc gia, phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đang trở thành những động lực chiến lược của đất nước; song đi cùng với cơ hội phát triển là những thách thức ngày càng phức tạp đối với an ninh thông tin, an ninh văn hóa và an ninh tư tưởng.

Không gian mạng vì thế không còn đơn thuần là công cụ truyền tải thông tin mà đã trở thành một môi trường xã hội đặc biệt, nơi các giá trị, niềm tin và nhận thức xã hội được hình thành, tranh luận và lan truyền với tốc độ chưa từng có. Đây là môi trường “mở”, nơi mỗi cá nhân vừa là người tiếp nhận vừa có thể trở thành người sản xuất và lan truyền thông tin. Chính đặc điểm ấy khiến ranh giới giữa thông tin chính thống và thông tin sai lệch trở nên mong manh hơn. Những nội dung giật gân, xuyên tạc hoặc kích động thường lan truyền rất nhanh nhờ thuật toán ưu tiên tương tác và tâm lý đám đông trên mạng xã hội. Các thế lực thù địch, phần tử cơ hội chính trị và đối tượng chống phá cũng triệt để lợi dụng đặc tính này để tung tin giả, bóp méo sự thật, xuyên tạc chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, gây hoài nghi, chia rẽ và làm suy giảm niềm tin xã hội.

Tuy nhiên, nhìn nhận không gian mạng chỉ như một “địa bàn đấu tranh” là chưa đầy đủ. Bản chất của môi trường số không mặc nhiên tích cực hay tiêu cực; điều quyết định là ai làm chủ dòng thông tin và những giá trị nào được lan tỏa. Vì vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số không chỉ dừng lại ở việc phát hiện và phản bác các quan điểm sai trái, thù địch mà còn phải chủ động xây dựng môi trường thông tin lành mạnh, làm cho thông tin đúng đắn và các giá trị tích cực có sức ảnh hưởng mạnh mẽ hơn.

Quan điểm kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống” vì thế trở thành yêu cầu xuyên suốt trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay. “Chống” là cần thiết để ngăn chặn và đấu tranh với cái sai, cái độc hại; nhưng “xây” mới là giải pháp cơ bản nhằm tạo dựng nền tảng nhận thức, củng cố niềm tin và bồi đắp hệ giá trị xã hội bền vững. Trong môi trường số, “xây” không chỉ là tuyên truyền theo nghĩa truyền thống mà còn là chủ động tạo ra mạng lưới thông tin tích cực, hiện diện có trách nhiệm trên các nền tảng số và lan tỏa những nội dung chân thực, nhân văn, giàu tính giáo dục.

Trong bối cảnh đó, giáo dục giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Nhà trường không chỉ là nơi truyền đạt tri thức mà còn là môi trường hình thành nhân cách, bồi dưỡng lý tưởng sống và năng lực công dân cho thế hệ trẻ. Nếu gia đình là nền tảng đầu tiên của giáo dục thì nhà trường là nơi tổ chức quá trình giáo dục một cách có mục tiêu, có hệ thống và lâu dài. Do đó, xây dựng khả năng nhận diện và ứng xử trước thông tin xấu độc, hình thành năng lực chọn lọc thông tin và nuôi dưỡng niềm tin đúng đắn cho học sinh chính là một nội dung thiết thực của bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số.

Văn kiện Đại hội XIII³ của Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc; phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam và sức mạnh mềm của văn hóa trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng, việc xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trên không gian mạng trở thành một nội dung quan trọng của phát triển bền vững. Điều đó cho thấy bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là nhiệm vụ văn hóa, giáo dục và phát triển con người trong thời đại số.

3. THỰC TRẠNG XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG HỌC TẬP VÀ KHÔNG GIAN MẠNG TRONG NHÀ TRƯỜNG

Trong bối cảnh chuyển đổi số, học sinh ngày nay trưởng thành trong môi trường mà công nghệ hiện diện gần như ở mọi hoạt động học tập và đời sống. Thiết bị thông minh, mạng xã hội, video ngắn và các công cụ trí tuệ nhân tạo không còn là phương tiện xa lạ mà đã trở thành một phần của trải nghiệm thường nhật. Điều đó mở ra cơ hội lớn để học sinh tiếp cận tri thức, phát triển năng lực tự học và mở rộng kết nối với thế giới.

Tuy nhiên, cùng với khả năng tiếp cận thông tin nhanh là yêu cầu ngày càng cao về năng lực chọn lọc và làm chủ thông tin. Ở lứa tuổi học đường, đặc biệt là tiểu học và trung học cơ sở, nhiều em vẫn tiếp nhận thông tin chủ yếu dựa trên cảm xúc và mức độ hấp dẫn của nội dung hơn là độ tin cậy của nguồn tin. Một video nhiều lượt xem, một bình luận có tính dẫn dắt hoặc một thông tin được chia sẻ rộng rãi dễ tạo cảm giác xác thực dù chưa được kiểm chứng đầy đủ. Vì vậy, nguy cơ tiếp xúc với thông tin thiếu chuẩn xác, lệch chuẩn về giá trị hay các nội dung gây nhiễu nhận thức đang trở thành vấn đề cần được quan tâm trong giáo dục hiện nay.

Thực tế giảng dạy cho thấy việc giáo dục kỹ năng kiểm chứng thông tin hoàn toàn có thể được tích hợp một cách tự nhiên trong các môn học. Trong bài Đạo đức lớp 5, giáo viên đã lồng ghép nội dung “5 bước kiểm chứng thông tin” thông qua các tình huống gần gũi với học sinh như tin đồn trên mạng xã hội, thông tin lan truyền trong nhóm lớp hoặc các video có nội dung gây tò mò. Học sinh được hướng dẫn xác định nguồn tin, đối chiếu với các nguồn chính thống, nhận diện dấu hiệu của thông tin chưa được kiểm chứng và thảo luận về hậu quả của việc chia sẻ thông tin sai sự thật. Qua các hoạt động trao đổi nhóm và xử lí tình huống, nhiều em đã hình thành thói quen đặt câu hỏi trước khi tin hoặc chia sẻ một thông tin trên môi trường số. Đây là bước đầu quan trọng giúp học sinh nâng cao năng lực tự bảo vệ mình trước những tác động tiêu cực của không gian mạng.

Ảnh chụp màn hình trang trình chiếu bài giảng môn Đạo đức lớp 5,

tích hợp giáo dục 5 bước kiểm chứng thông tin.

 

Tác động của không gian mạng không chỉ dừng lại ở học sinh mà còn lan rộng tới phụ huynh - lực lượng đồng hành quan trọng của nhà trường. Trong thực tế, nhiều phụ huynh tiếp cận thông tin giáo dục chủ yếu thông qua mạng xã hội và các hội nhóm trực tuyến. Các vấn đề liên quan đến chương trình học, phương pháp giáo dục hay hoạt động của nhà trường thường được lan truyền rất nhanh, song đôi khi thiếu bối cảnh hoặc chưa được kiểm chứng đầy đủ. Không ít vụ việc giáo dục thời gian qua cho thấy, chỉ một đoạn clip ngắn hoặc một thông tin lan truyền theo cảm xúc cũng có thể tạo nên áp lực dư luận đáng kể trước khi có kết luận chính thức.

Điều đó cho thấy một yêu cầu ngày càng rõ nét đối với truyền thông giáo dục trong thời đại số. Khi thông tin chính thống từ nhà trường chưa đủ kịp thời, minh bạch và gần gũi, khoảng trống truyền thông rất dễ bị lấp đầy bởi suy diễn hoặc những góc nhìn phiến diện. Vì vậy, giáo dục hôm nay không chỉ dừng ở việc dạy học trên lớp mà còn cần chủ động đồng hành với học sinh và phụ huynh trong môi trường thông tin số.

Trong bối cảnh ấy, đội ngũ giáo viên và nhà trường đang đứng trước một vai trò mới. Công nghệ số không chỉ hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy học mà còn tạo điều kiện để giáo viên kết nối với phụ huynh, chia sẻ học liệu và lan tỏa những giá trị tích cực của giáo dục. Thực tế cho thấy nhiều thầy cô đã chủ động sử dụng mạng xã hội, video và học liệu số để kể những câu chuyện đẹp từ lớp học, lan tỏa tinh thần trách nhiệm, sự sáng tạo và tình yêu nghề. Ảnh chụp màn hình zalo nhóm lớp về việc giáo viên tuyên truyền các hoạt động của nhà trường đến phụ huynh, học sinh. Ảnh chụp màn hình trang fanpage về việc tuyên truyền các hoạt động của nhà trường đến phụ huynh, học sinh.              Từ thực tiễn đó có thể thấy rằng, nhiệm vụ của giáo dục trong thời đại số không chỉ là truyền đạt tri thức mà còn là góp phần kiến tạo môi trường thông tin lành mạnh. Xây dựng không gian mạng bằng thông tin tích cực từ nhà trường vì thế không phải nhiệm vụ bổ sung bên ngoài hoạt động giáo dục, mà đang trở thành một phần của trách nhiệm nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của mỗi giáo viên trong bối cảnh mới.

4. PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA GIÁO VIÊN TRONG XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG THÔNG TIN LÀNH MẠNH

Ảnh chụp giáo viên và học sinh trong giờ chuyên đề: Ứng dụng

công nghệ số trong dạy học và quản lí lớp học.

Từ thực tiễn giáo dục hiện nay có thể thấy, công nghệ số, học liệu trực tuyến và trí tuệ nhân tạo đang mở ra nhiều khả năng mới cho hoạt động dạy học. Khi được sử dụng phù hợp, các công cụ này không chỉ góp phần nâng cao hứng thú học tập mà còn tạo cơ hội để học sinh rèn luyện kỹ năng tìm kiếm, xử lý và sử dụng thông tin một cách có trách nhiệm. Điều đó cho thấy chuyển đổi số trong giáo dục không đơn thuần là đổi mới phương tiện mà còn gắn với quá trình hình thành năng lực công dân số cho thế hệ trẻ.

Trong quá trình ấy, giáo viên giữ vai trò đặc biệt quan trọng bởi đây là lực lượng có điều kiện đồng hành trực tiếp và lâu dài với học sinh. Nếu truyền thông xã hội tác động nhanh và rộng thì giáo dục tạo ảnh hưởng sâu và bền vững thông qua sự tương tác hằng ngày, qua bài học, cách ứng xử và những giá trị được nuôi dưỡng trong môi trường học đường. Chính vì vậy, trách nhiệm của giáo viên trong thời đại số không chỉ dừng ở truyền đạt kiến thức mà còn mở rộng sang định hướng nhận thức và bồi dưỡng bản lĩnh thông tin cho học sinh.

Điều này càng trở nên cần thiết khi sự phát triển của nền tảng số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi cách con người tiếp cận và tiếp nhận thông tin. Nhiều nội dung trên không gian mạng ngày nay không xuất hiện dưới dạng đối đầu trực diện mà được thể hiện bằng hình thức giải trí, bình luận cá nhân hoặc những sản phẩm truyền thông giàu cảm xúc, khiến việc nhận diện đúng - sai trở nên khó khăn hơn. Trong môi trường đó, học sinh cần được hình thành thói quen đặt câu hỏi trước thông tin, biết kiểm chứng nguồn tin, biết phân biệt giữa dữ kiện và suy diễn, giữa phản biện có trách nhiệm với sự dẫn dắt cảm tính. Những năng lực ấy không tự nhiên hình thành mà cần được bồi dưỡng thông qua quá trình giáo dục có chủ đích và sự đồng hành kiên trì của người thầy.

Bên cạnh vai trò định hướng cho học sinh, nhà trường và giáo viên ngày nay còn tham gia ngày càng rõ nét vào hoạt động truyền thông giáo dục. Thực tế cho thấy nhiều fanpage, website trường học và các kênh chia sẻ học liệu của giáo viên đã vượt ra ngoài chức năng thông báo đơn thuần để trở thành không gian kết nối, chia sẻ và lan tỏa giá trị giáo dục. Những câu chuyện về tinh thần vượt khó của học sinh, sự tận tụy của thầy cô hay các hoạt động nhân văn từ nhà trường thường tạo nên sức lan tỏa tự nhiên, góp phần hình thành hình ảnh tích cực và tăng cường sự gắn kết với phụ huynh, cộng đồng.

Điều đó cho thấy sự hiện diện của giáo dục trên không gian mạng không nên được nhìn nhận như một hoạt động phụ trợ, mà là một phần của trách nhiệm xã hội và trách nhiệm nghề nghiệp trong thời đại số. Khoảng trống thông tin nếu không được lấp đầy bằng tiếng nói chân thực, kịp thời và có trách nhiệm rất dễ bị chi phối bởi những góc nhìn thiếu toàn diện. Vì vậy, giáo viên không nhất thiết phải trở thành người tranh luận trên mọi diễn đàn, nhưng cần chủ động hiện diện bằng tri thức, thái độ tôn trọng sự thật và tinh thần xây dựng.

Đặc biệt, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, yêu cầu đặt ra đối với giáo viên không chỉ là khả năng thích ứng công nghệ mà còn là năng lực định hướng giá trị trong sử dụng công nghệ. Công nghệ tự thân không quyết định chất lượng giáo dục; điều quan trọng nằm ở mục đích sử dụng và hệ giá trị mà con người lựa chọn theo đuổi. Một giáo viên biết khai thác công nghệ để sáng tạo bài học, tăng cường tương tác và lan tỏa tri thức tích cực không chỉ góp phần nâng cao chất lượng dạy học mà còn khẳng định rằng chuyển đổi số trong giáo dục phải luôn đồng hành với đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và tinh thần phụng sự.

5. MỘT SỐ GIẢI PHÁP TỪ THỰC TIỄN NHÀ TRƯỜNG TRONG XÂY DỰNG KHÔNG GIAN MẠNG

5.1. Nâng cao năng lực số và năng lực truyền thông cho đội ngũ giáo viên

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, năng lực nghề nghiệp của giáo viên không còn được hiểu chỉ ở trình độ chuyên môn hay phương pháp dạy học truyền thống mà ngày càng gắn với khả năng thích ứng và làm chủ môi trường số. Nếu trước đây người thầy chủ yếu thực hiện vai trò truyền đạt tri thức trong không gian lớp học thì ngày nay, hoạt động giáo dục đã mở rộng sang môi trường trực tuyến - nơi thông tin lan truyền nhanh, đa chiều và tác động trực tiếp tới nhận thức của học sinh, phụ huynh cũng như cộng đồng.

Điều đó đặt ra yêu cầu cần nhìn nhận năng lực số và năng lực truyền thông giáo dục như một thành tố của năng lực nghề nghiệp hiện đại. Giáo viên không chỉ cần biết sử dụng công nghệ phục vụ dạy học mà còn cần có khả năng tiếp cận, đánh giá và xử lý thông tin một cách khoa học; biết lựa chọn phương thức giao tiếp phù hợp trên không gian mạng; đồng thời có năng lực tạo lập và lan tỏa những nội dung giáo dục tích cực, giàu tính định hướng và nhân văn.

Quan trọng hơn, bồi dưỡng năng lực số cho giáo viên không nên dừng lại ở việc thành thạo công cụ hay ứng dụng công nghệ mới. Giá trị cốt lõi nằm ở việc hình thành ý thức và trách nhiệm trong sử dụng công nghệ – tức khả năng đặt hoạt động số trên nền tảng đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và văn hóa ứng xử của người thầy. Khi được định hướng bởi những giá trị ấy, công nghệ không còn là áp lực hay nguy cơ lệ thuộc mà trở thành phương tiện hỗ trợ giáo dục, mở rộng ảnh hưởng tích cực của nhà trường và góp phần xây dựng môi trường thông tin an toàn, lành mạnh.

Vì vậy, đầu tư cho năng lực số và năng lực truyền thông của giáo viên cần được xem là đầu tư cho chất lượng giáo dục và cho sức đề kháng văn hóa của nhà trường trong thời đại số. Một đội ngũ giáo viên làm chủ công nghệ, có bản lĩnh thông tin và có trách nhiệm trong giao tiếp số sẽ không chỉ nâng cao hiệu quả dạy học mà còn góp phần hình thành văn hóa số tích cực, củng cố niềm tin xã hội đối với giáo dục.

Thực tế tại nhà trường cho thấy việc nâng cao năng lực số và năng lực truyền thông cho đội ngũ giáo viên đã được triển khai thường xuyên và đạt nhiều kết quả tích cực. Giáo viên tích cực tham gia các chuyên đề về chuyển đổi số do thành phố, cụm chuyên môn và địa phương tổ chức, đồng thời vận dụng hiệu quả vào thực tiễn giảng dạy. Tiêu biểu như chuyên đề “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo AI - Tích hợp giáo dục kỹ năng công dân số trong môn Tự nhiên và Xã hội lớp 2, 4”, chuyên đề trực tuyến cấp thành phố “Sử dụng thiết bị trong phòng học thông minh - Ứng dụng công nghệ dạy học trải nghiệm nhằm phát huy năng lực học sinh” và “Sáng tạo trong dạy học môn Tiếng Việt”. Thông qua các hoạt động này, giáo viên không chỉ nâng cao khả năng ứng dụng công nghệ, khai thác AI và thiết bị số trong dạy học mà còn từng bước hình thành tư duy đổi mới, chủ động tạo ra các sản phẩm giáo dục số phục vụ học sinh. Đây là nền tảng quan trọng giúp nhà trường xây dựng môi trường giáo dục hiện đại, thích ứng với yêu cầu chuyển đổi số và góp phần lan tỏa những giá trị tích cực trên không gian mạng.

Ảnh giáo viên học tập nâng cao năng lực số và năng lực truyền thông

5.2. Tích hợp giáo dục kỹ năng nhận diện và xử lý thông tin vào hoạt động dạy học.

Xây dựng môi trường thông tin tích cực không thể chỉ dựa vào hoạt động truyền thông hay sự kiểm soát từ bên ngoài mà cần bắt đầu từ việc hình thành năng lực làm chủ thông tin cho học sinh ngay trong quá trình giáo dục. Vì vậy, giáo dục kỹ năng nhận diện và xử lý thông tin cần được tích hợp vào hoạt động dạy học như một yêu cầu thiết thực của giáo dục trong thời đại số.

Việc tích hợp này không nên hiểu như một môn học riêng hay nội dung bổ sung mang tính hình thức, mà cần được thực hiện linh hoạt thông qua các môn học, hoạt động trải nghiệm và tình huống giáo dục hằng ngày. Thông qua việc đọc hiểu văn bản, khai thác học liệu số, thảo luận hoặc xử lý tình huống thực tiễn, học sinh từng bước được hình thành thói quen tiếp cận thông tin bằng tư duy suy xét thay vì phản ứng cảm tính.

Đối với học sinh tiểu học, trọng tâm không nằm ở việc truyền đạt những khái niệm công nghệ phức tạp mà ở việc bồi dưỡng các năng lực nền tảng: biết đặt câu hỏi trước thông tin, không vội chia sẻ điều chưa rõ nguồn gốc, biết tìm kiếm sự hỗ trợ từ thầy cô hoặc người lớn khi gặp nội dung bất thường và hình thành ý thức tôn trọng sự thật trong giao tiếp số. Những kỹ năng tưởng chừng giản dị ấy lại chính là nền móng của bản lĩnh thông tin và văn hóa ứng xử trên không gian mạng.

Về lâu dài, tích hợp giáo dục kỹ năng thông tin vào hoạt động dạy học không chỉ giúp học sinh tự bảo vệ mình trước nội dung sai lệch mà còn góp phần hình thành thế hệ công dân số có trách nhiệm, biết sử dụng công nghệ vì mục đích học tập, phát triển bản thân và lan tỏa những giá trị tích cực trong cộng đồng.

5.3. Xây dựng mạng lưới truyền thông giáo dục tích cực trong nhà trường

Trong môi trường số, sự hiện diện của nhà trường trên không gian mạng không còn là lựa chọn mang tính bổ trợ mà đã trở thành một yêu cầu của quản trị giáo dục hiện đại. Thực tế cho thấy ở nhiều nơi, hoạt động truyền thông vẫn chủ yếu dừng ở chức năng thông báo hành chính, trong khi nhu cầu của phụ huynh và cộng đồng ngày càng hướng tới thông tin minh bạch, tương tác kịp thời và những nội dung phản ánh chân thực đời sống giáo dục.

Vì vậy, mỗi nhà trường cần chủ động xây dựng mạng lưới truyền thông giáo dục tích cực trên nền tảng số như một bộ phận của môi trường giáo dục. Điều cốt lõi không nằm ở số lượng kênh truyền thông mà ở khả năng duy trì tiếng nói chính thống, kịp thời và có định hướng. Các nền tảng như website, fanpage, thư viện số hay nhóm kết nối với phụ huynh chỉ thực sự phát huy giá trị khi trở thành không gian chia sẻ thông tin đáng tin cậy, tăng cường đối thoại và củng cố sự đồng hành giữa nhà trường với gia đình, xã hội.

Quan trọng hơn, truyền thông giáo dục cần được nhìn nhận vượt ra ngoài mục tiêu giới thiệu hay quảng bá hình ảnh. Bản chất của hoạt động này là trách nhiệm giải trình, là quá trình công khai giá trị giáo dục và xây dựng niềm tin xã hội đối với nhà trường. Khi tiếng nói của giáo dục được thể hiện bằng sự chân thực, trách nhiệm và tinh thần nhân văn, không gian mạng sẽ không chỉ là nơi truyền tải thông tin mà còn trở thành môi trường lan tỏa giá trị, góp phần hình thành vùng thông tin tích cực từ chính đời sống học đường.

5.4. Xây dựng môi trường thông tin lành mạnh trong nhà trường

Bảng truyền thông được treo ở cuối lớp học

Nếu xây dựng không gian mạng tích cực là mục tiêu ở phạm vi xã hội thì trong giáo dục, nhà trường cần bắt đầu từ việc kiến tạo môi trường thông tin lành mạnh ngay trong đời sống học đường. Đây không chỉ là yêu cầu nhằm bảo đảm an toàn thông tin mà còn là quá trình hình thành văn hóa học đường phù hợp với thời đại số.

Môi trường thông tin lành mạnh không được tạo nên chỉ bằng quy định hay sự kiểm soát hành chính, mà trước hết bằng những chuẩn mực ứng xử và thói quen tiếp nhận thông tin được nuôi dưỡng trong hoạt động giáo dục hằng ngày. Điều đó đòi hỏi nhà trường không chỉ dạy học sinh sử dụng công nghệ mà còn giúp các em học cách tiếp cận thông tin bằng thái độ tỉnh táo, tôn trọng sự thật và có trách nhiệm với lời nói, hành động của mình trên môi trường số.

Đối với giáo dục tiểu học, yêu cầu này càng có ý nghĩa bởi đây là giai đoạn đặt nền móng cho nhận thức và hành vi. Trọng tâm không nằm ở việc truyền đạt những kiến thức công nghệ phức tạp mà ở việc hình thành các phản xạ tư duy ban đầu: biết dừng lại trước một thông tin gây tò mò hoặc kích thích cảm xúc; biết đặt câu hỏi và tìm kiếm sự hỗ trợ từ thầy cô, cha mẹ khi chưa hiểu rõ; biết cân nhắc hậu quả trước khi chia sẻ hoặc bình luận. Những kỹ năng giản dị ấy chính là nền tảng của bản lĩnh thông tin và văn hóa số ở thế hệ trẻ.

Từ thực tiễn nhà trường, việc xây dựng môi trường thông tin lành mạnh có thể được triển khai thông qua những mô hình giáo dục gần gũi và khả thi như “góc thông tin tích cực”, “góc kiểm chứng thông tin” hoặc các hoạt động trải nghiệm gắn với tình huống truyền thông số. Quan trọng hơn cả không phải ở hình thức tổ chức mà ở việc tạo cho học sinh cơ hội được thực hành và hình thành thói quen ứng xử trước thông tin.

Có thể khái quát quá trình ấy qua ba bước mang tính giáo dục: tiếp nhận thông tin bằng thái độ tỉnh táo, kiểm chứng thông tin bằng tư duy đối chiếu và lan tỏa điều tích cực bằng trách nhiệm cá nhân. Khi những nguyên tắc ấy trở thành nếp sống học đường, nhà trường không chỉ góp phần giúp học sinh sử dụng internet an toàn mà còn từng bước xây dựng văn hóa thông tin lành mạnh – nền tảng quan trọng của công dân số trong tương lai.

5.5. Tăng cường phối hợp giữa gia đình và nhà trường trong định hướng thông tin

Ảnh phụ huynh đồng hành cùng con và tin nhắn của giáo viên

Không gian mạng là môi trường mà nhà trường khó có thể kiểm soát hoàn toàn nếu thiếu sự đồng hành của gia đình. Trong thực tế, nhiều học sinh dành thời gian trên môi trường số chủ yếu ở nhà và chịu ảnh hưởng lớn từ cách tiếp cận thông tin của cha mẹ.

Vì vậy, xây dựng không gian mạng cần được nhìn nhận như trách nhiệm chung giữa gia đình và nhà trường. Bên cạnh việc trao đổi về học tập và rèn luyện, các kênh kết nối phụ huynh cần trở thành nơi chia sẻ thông tin giáo dục chính thống, hướng dẫn cha mẹ đồng hành cùng con trong sử dụng internet và nâng cao nhận thức về an toàn thông tin.

Khi phụ huynh hiểu đúng, tin tưởng và đồng hành với nhà trường, nhiều hiểu lầm hoặc áp lực truyền thông không cần thiết sẽ được hạn chế. Mối quan hệ ấy cũng giúp tạo nên sự thống nhất trong định hướng giáo dục, góp phần hình thành môi trường thông tin lành mạnh cho học sinh.

5.6. Chia sẻ những mô hình hay và câu chuyện đẹp từ nhà trường

Trong môi trường số, sức lan tỏa của thông tin không chỉ phụ thuộc vào công nghệ mà còn phụ thuộc vào nội dung được lựa chọn để hiện diện trước công chúng. Vì vậy, xây dựng không gian mạng lành mạnh không chỉ dừng ở việc hạn chế thông tin sai lệch mà còn cần chủ động tạo ra và lan tỏa những giá trị tích cực từ đời sống xã hội, trong đó giáo dục có một lợi thế đặc biệt.

Thực tiễn giáo dục cho thấy bên cạnh những khó khăn và áp lực nghề nghiệp, vẫn đang hiện hữu nhiều mô hình đổi mới, sáng kiến dạy học, hoạt động nhân văn và những câu chuyện giàu giá trị về tinh thần trách nhiệm, lòng yêu nghề của đội ngũ nhà giáo. Tuy nhiên, không ít giá trị ấy vẫn tồn tại trong phạm vi hẹp và chưa trở thành nguồn thông tin có sức lan tỏa rộng rãi trong cộng đồng.

Điều này đặt ra yêu cầu cần nhìn nhận việc phát hiện, chia sẻ và tôn vinh các mô hình hay, câu chuyện đẹp như một giải pháp truyền thông giáo dục có định hướng. Bởi trong không gian mạng, thông tin tích cực không tự nhiên tạo ảnh hưởng nếu thiếu sự chủ động hiện diện và cách kể phù hợp với công chúng. Những giá trị chân thực từ nhà trường, khi được truyền tải bằng ngôn ngữ gần gũi và tinh thần trách nhiệm, có khả năng tạo dựng sự đồng cảm, lan tỏa cảm hứng và góp phần điều chỉnh nhận thức xã hội về giáo dục.

Quan trọng hơn, việc lan tỏa những giá trị tốt đẹp từ trường học không nên được hiểu đơn thuần là hoạt động cổ vũ hay xây dựng hình ảnh. Ý nghĩa sâu xa của giải pháp này nằm ở việc củng cố niềm tin xã hội đối với giáo dục, khẳng định vai trò nhân văn của nhà trường và tạo nên những điểm tựa tinh thần tích cực trong đời sống cộng đồng. Khi những nỗ lực thầm lặng, những sáng kiến và nghĩa cử đẹp được nhìn nhận đúng mức, giáo dục không chỉ hiện diện như một lĩnh vực đào tạo tri thức mà còn như một nguồn lực văn hóa góp phần xây dựng môi trường thông tin lành mạnh và bồi đắp những giá trị xã hội bền vững.

6. KẾT LUẬN

Bước vào kỷ nguyên số, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không còn chỉ được đặt ra trong phạm vi các diễn đàn chính trị hay hoạt động tuyên truyền theo cách tiếp cận truyền thống. Không gian mạng đã trở thành một phần của đời sống xã hội, nơi thông tin không chỉ phản ánh hiện thực mà còn tham gia định hình nhận thức, cảm xúc và niềm tin của con người. Trong môi trường ấy, bảo vệ nền tảng tư tưởng không thể chỉ dừng ở phản ứng trước cái sai mà đòi hỏi tư duy chủ động trong xây dựng và dẫn dắt các giá trị tích cực.

Từ góc nhìn đó, xây dựng không gian mạng bằng thông tin tích cực không đơn thuần là một giải pháp truyền thông mà là một lựa chọn có ý nghĩa chiến lược. Đó là cách hiện thực hóa quan điểm “xây đi đôi với chống”, làm cho tiếng nói của sự thật, của trách nhiệm và của những giá trị nhân văn có sức lan tỏa mạnh mẽ hơn trong đời sống xã hội.

Trong hành trình ấy, giáo dục giữ một vị trí đặc biệt bởi nhà trường là nơi hình thành nhân cách, bồi dưỡng lý tưởng và nuôi dưỡng niềm tin xã hội cho thế hệ trẻ. Người giáo viên vì thế không chỉ thực hiện nhiệm vụ truyền đạt tri thức mà còn góp phần định hướng giá trị, hình thành bản lĩnh công dân và gieo những hạt mầm đầu tiên của văn hóa số có trách nhiệm.

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người.” Trong thời đại số hôm nay, lời dạy ấy càng cho thấy chiều sâu thời sự. “Trồng người” không chỉ là trao truyền tri thức mà còn là bồi dưỡng khả năng nhận diện sự thật, ý thức trách nhiệm và niềm tin vào những giá trị tốt đẹp của dân tộc. Đó chính là nền tảng để hình thành những công dân biết sử dụng công nghệ bằng bản lĩnh, đạo đức và tinh thần phụng sự.

Không gian mạng sẽ luôn tồn tại những luồng thông tin đa chiều, thậm chí cả những biểu hiện lệch chuẩn và xuyên tạc. Nhưng sức mạnh của một xã hội không chỉ được đo bằng khả năng ngăn chặn cái sai, mà còn ở năng lực nuôi dưỡng và bảo vệ điều đúng đắn. Khi giáo dục chủ động lan tỏa giá trị tích cực từ nhà trường, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng sẽ không chỉ là nhiệm vụ mang tính thời điểm mà trở thành hành trình bền bỉ của việc vun đắp con người, giữ gìn niềm tin và xây dựng một xã hội phát triển lành mạnh, văn minh và giàu bản sắc trong kỷ nguyên số./

Nguyễn Thị Dự

Trường Tiểu học Đoàn Đào